yazan: Ahmet Bayındır
Dublin sokaklarında yürürken bazı isimler sürekli karşınıza çıkar. Heykellerde, kitapçı vitrinlerinde, pub duvarlarında… Bu isimlerin başında ise neredeyse kaçınılmaz olarak James Joyce gelir. Talbot Street’in girişinde, elinde bastonuyla duran ince uzun bir figür… Yahut, St Stephen’s Green içinde yine ona rastlamak mümkündür. Joyce, bu şehirde yalnızca kitaplarda değil; sokakların içinde, gündelik hayatın arasında yaşamaya devam eder.
Irishturks yazarı Tarihçi Ahmet Bayındır’ın diğer yazılarına bu link üzerinden ulaşabilirsiniz.
Kısa Bir Hayat Hikâyesi: Dublin’den Avrupa’ya
James Joyce 1882 yılında Dublin’de doğar. Katolik bir ailede büyür, iyi bir eğitim alır ve genç yaşta edebiyata yönelir. Ancak İrlanda’nın sosyal ve dini yapısı ile kurduğu mesafe, onu erken yaşta ülkesinden uzaklaşmaya iter. 1904 yılında Dublin’i terk eder; Trieste, Zürih ve Paris’te yaşar. Ancak ilginç olan şudur: Joyce, fiziksel olarak Dublin’den uzaklaştıkça, yazılarında bu şehre daha fazla yaklaşır.
Ulysses: Bir Gün, Bir Şehir, Bir Zihin
Joyce’un en bilinen eseri Ulysses, 16 Haziran 1904 günü Dublin’de geçer. Romanın merkezinde Leopold Bloom vardır. Ancak aslında anlatılan şey bir insanın şehirde dolaşması değil; bir insanın zihninde dolaşmaktır.
Bloomsday: 16 Haziran
Ulysses’in geçtiği bu özel gün, bugün her yıl 16 Haziran’da “Bloomsday” adıyla kutlanıyor. Dublinliler ve dünyanın dört bir yanından gelen Joyce hayranları, o gün dönemin kıyafetlerini giyip Leopold Bloom’un izinden şehri adımlıyor. Eğer Haziran ayında Dublin’deyseniz, bu festivali kaçırmamanızı ve şehrin nasıl koca bir roman sayfasına dönüştüğüne tanıklık etmenizi öneririm.
Sweny’s Pharmacy: Edebiyatın İçinde Bir Mola
Leopold Bloom’un romandaki duraklarından biri olan tarihi sabuncu ve eczane Sweny’s Pharmacy (Lincoln Place üzerinde), bugün hâlâ o eski ruhunu koruyor. Burası sadece bir müze değil, aynı zamanda gönüllülerin yürüttüğü ve günün belirli saatlerinde Joyce eserlerinden okumaların yapıldığı yaşayan bir mekân. Şehrin merkezindeki bu küçük dükkâna uğrayıp hem o meşhur limonlu sabundan alabilir hem de bu okuma gruplarına katılarak Joyce’un evrenine ilk adımınızı atabilirsiniz.
Dubliners: Daha Sessiz Ama Daha Yakın
Joyce’a başlamak için en doğru eser ise Dubliners olabilir. Bu kitapta sıradan insanlar, küçük hayatlar ve gündelik anlar anlatılır. Ancak bu hikâyelerin altında daha derin bir şey vardır: durağanlık. Joyce bu durumu “paralysis” kavramıyla açıklar.
Bir Göçmenin Gözünden James Joyce
Joyce’un Dublin ile kurduğu ilişki, bugün bu şehirde yaşayan birçok göçmen için tanıdık gelebilir. Bir yere ait olmak ile oradan uzaklaşmak arasında kalmak; başka bir ülkede yaşarken zihinsel olarak sürekli başka bir yere dönmek… Bu yüzden Joyce okumak, sadece edebi bir deneyim değil; aynı zamanda kişisel bir karşılaşmadır.
Bir Şehri Terk Edip Onu Yazıyla Kurmak
Joyce’un hikâyesi, Dublin’i terk eden ama onu hiçbir zaman geride bırakmayan bir yazarın hikâyesidir. Belki de bu yüzden, Dublin sokaklarında yürürken Joyce’un adı bir yerde karşınıza çıkıyorsa bu bir tesadüf değildir. Bazı şehirler, onları terk edenlerin yazılarında yaşamaya devam eder. Ve Joyce’un Dublin’i, bugün hâlâ yaşayan bir hafızadır.
Kaynakça
- Ellmann, Richard. James Joyce. Revised ed. New York: Oxford University Press, 1983.
- Kiberd, Declan. Ulysses and Us: The Art of Everyday Living. London: Faber and Faber, 2009.
- “James Joyce Statue, Dublin.” Ireland in Context. Accessed May 5, 2026. Ireland in Context Image
- “Ireland’s Own Goal: Dublin Portal Sits Next to James Joyce Statue.” Hotel & Restaurant Times, May 21, 2024. Accessed May 5, 2026. Hotel & Restaurant Times Article
- Betson, Alan. “Sweny’s Pharmacy, Bloomsday 2022 and Marking the Centenary Year of James Joyce’s Ulysses.” The Irish Times, 2022. Photograph.
- Betson, Alan. “In Barney Kiernan’s Pub from the Cyclops Episode of Ulysses at Kavanagh’s Gravediggers Pub in Glasnevin as Part of Bloomsday 2022 and to Mark the Centenary Year of James Joyce’s Ulysses.” The Irish Times, 2022. Photograph.
“James Joyce.” Encyclopaedia Britannica. Accessed May 5, 2026. Britannica – James Joyce
Bir yanıt yazın