Yazan: Abdullah Said
1916 yılında Birinci Dünya Savaşı esnasında kısa aralıklarla gerçekleşen iki olay, İrlanda ile Osmanlı’yı dönemin Avrupa medyasında bir karikatürde bir araya getirdi. Bu yazımızda İrlanda ile Osmanlı’yı bir karikatürde birleştiren olayları anlatacağız.
Nisan Yağmurunda Bağımsızlık Şarkısı
Nisan ayı, İrlanda’nın bağımsızlığına giden yolda en önemli dönüm noktasının yaşandığı ay olmuştu. Tarihler 24 Nisan 1916’yı gösterdiğinde, kendilerine “İrlanda Cumhuriyeti Kardeşliği” adını veren bir grup İrlanda milliyetçisi adadaki İngiltere yönetimine karşı isyan başlatarak İrlanda halkını da arkalarına almayı planlayıp bağımsızlığa giden yolda ilk adımı atmıştı.
Easter Rising olarak tarihe geçen bu bağımsızlık hareketi Türkçede Paskalya ayaklanması olarak geçti.
Paskalya Ayaklanması’nın öncülerinden Eamonn Ceannt, Tom Clarke ve James Connolly gibi isimler arkalarına aldıkları yaklaşık 1600 devrimci ile Dublin’in stratejik noktası olarak dönemin iletişim merkezi olan “General Post Office”yi (GPO), yani Merkez Postanesi, ele geçirmişlerdi.
Devrimciler burada İngiltere’nin Birinci Dünya Savaşı’na odaklanmasını fırsat bilmiş ve Bağımsızlık Bildirgesi’ni okuyarak Bağımsız İrlanda Cumhuriyeti’ni ilan etti. İrlanda milliyetçisi devrimciler girişimlerinin İrlanda halkının Britanya Krallığı’na karşı olan öfkeyi tetikleyeceğini düşündüler, fakat halkın bu girişime destek vermemesi ve Dünya Savaşı’nda Britanya Krallığı’na karşı savaşan Almanya’dan istenilen yardımın sınırlı kalması devrim girişiminin parlamadan sönmesine neden oldu. İsyan bir hafta kadar sürdü ve Londra yönetimi adada sıkı yönetim ilan ederek isyanı bastırdı.
Devrim girişimi her ne kadar halk tarafından desteklenmese de, sonrasında yaşananlar İrlandalıların zihninde bağımsızlık fikrini aşıladı. İsyanın öncü isimleri idam edilirken, 3000’e yakın kişi gözaltına alındı. Britanya Krallığı’nın bu hamlesi İrlanda halkı arasında bağımsızlık düşüncesini artırdı ve milliyetçilik düşüncesini etrafında birleştirdi. Paskalya ayaklanması başarısız olmuş olsa da, İrlanda halkı ulus-devlet fikri ve bağımsızlık mücadelesi noktasında dönüm noktası oldu. Bunun yanı sıra, 1916’nın nisan ayında gerçekleşen Paskalya Ayaklanması Dünya Savaşı’nda birçok cephede mücadele eden İngilizleri zor duruma soktu.
İngilizlere Bir Darbe Daha: Kut’ül Amare!
Birinci Dünya Savaşı’nda birçok farklı cephede savaşan İngiltere ordusunun aynı tarihlerde başını ağrıtan bir diğer gelişme ise Irak Cephesi’nden geldi. İngilizler Irak cephesinde Osmanlı İmparatorluğu’na mağlup oldu. Kut’ül Amare zaferi olarak tarihimize geçen, Birinci Dünya Savaşı esnasında kazandığımız önemli zaferlerden biri olan bu olay, Londra yönetimini zora soktu.
29 Nisan 1916 tarihinde elde edilen Kut’ül Amare zaferi yıkılmak üzere olan Osmanlı İmparatorluğu’nun kazandığı son zaferlerden biri olurken, dönemin en güçlü devletlerinden biri olan Britanya Krallığı’nı maddi ve manevi zarara uğrattı. Irak cephesinde İngilizlerin ilerlemesini önemli ölçüde yavaşlatan bu zafer Anadolu topraklarının işgale uğramasını da büyük ölçüde engelledi.
Savaş Ortamında Medyanın Gücü: İrlanda ile Osmanlı Bir Karede!
Dönemin Alman mizah dergisi Kladderadatsch’ta yayınlanan ve İrlanda ile Osmanlı’yı bir araya getiren bu karikatürde resmedilen temsil, Paskalya Ayaklanması ve Kut’ül Amare zaferini birlikte ele aldı. Karikatürde elini başına getirip kara kara düşünen John Bull resmedilmektedir. John Bull, 20. yy başında özellikle Avrupa medyasında Britanya Krallığı’nı temsil eden hayali bir karakter olarak kullanılmaktadır.
Pencereden bakıldığında iki bayrak dikkatleri üzerine çekmektedir. İrlanda simgesi olan yonca yaprağı üzerine “Liberty For Ireland” (İrlanda için özgürlük) ve ay yıldız simgesinin yanına “Kut”ül Amare” yazıları bulunmaktadır. Bu iki tarihi olayın kısa aralıklarla yaşanması ve Britanya Krallığını köşeye sıkıştırmasından dolayı John Bull tedirgin olarak görünmektedir. Duvarda yazan “John Bull & Sons” ifadesiyle Birleşik Krallık’ı bir ticaret merkezi olarak gösterilmiştir.
Paskalya Ayaklanması ve Kut’ül Amare zaferi ile bu ticari işletmenin iflasın eşiğine gelmiş olduğu düşüncesi oluşturulmaktadır. Alman propagandası olan bu tasvirde iç ve dış sorunların Büyük Britanya’yı zor duruma düşürdüğü algısı oluşturulmaya çalışılmıştır. Günümüzden bakınca ise bu karikatür, geçen yüzyılın başlarında dünyayı kasıp kavuran İngiliz emperyalizmine karşı durabilen iki topluma atıf yapan bir hatıra olarak insanlık tarihinde yer alıyor.
İrlanda ile Osmanlı’yı bir araya getiren karikatürün yanı sıra İrlanda ile Osmanlı arasındaki ilişkileri öğrenmek için bu linkte yazımıza göz atabilirsiniz
Bir yanıt yazın